Als tandartsassistent werk je de hele dag in een team van twee: jij en de tandarts. Jij houdt het ritme van de behandeling vast — je geeft instrumenten aan, je zuigt af, je houdt de patiënt op zijn gemak — en daarnaast beheer je sterilisatie, balie, dossiers en materialen. Rustig, concreet, oplettend werk dat veel meer behelst dan "even helpen".

Wat is een tandartsassistent precies?

Een tandartsassistent (soms ook tandartsmedewerker of kortweg "assistent") werkt in een tandartspraktijk en ondersteunt de tandarts en het hele team. Anders dan een mondhygiënist sta je niet in het BIG-register — de rol kent geen wettelijk beschermde titel — maar voor specifieke handelingen, zoals het maken van röntgenfoto's, heb je wel een erkende mbo-opleiding (niveau 3 of 4) en aanvullende certificaten nodig.

In de praktijk betekent dat dat je voor sommige taken zelfstandig opereert en voor andere de tandarts assisteert. Welke taken precies in jouw functie vallen, hangt af van de praktijk: een kleine algemene praktijk vraagt iets anders van je dan een grote orthodontiepraktijk of een gespecialiseerde implantologiepraktijk. Wat je in vrijwel álle praktijken doet, lees je hieronder.

De rol verschilt nadrukkelijk van die van een mondhygiënist en van een preventieassistent. Over die verschillen later meer.

Een typische werkdag — van inruimen tot oprolen

Een functieomschrijving zegt minder dan een werkdag. Zo ziet een gemiddelde dinsdag eruit in een algemene praktijk met twee stoelen.

07:45 — Aankomst. Je kleedt je om in werkkleding, controleert de autoclaafcyclus van de avond ervoor en haalt de gesteriliseerde instrumenten uit. De agenda van vandaag bekijk je in het praktijksysteem (Exquise, Novadent of Simplex, afhankelijk van waar je werkt) zodat je weet welke behandelkamers welke voorbereiding vragen.

08:15 — Eerste patiënt. Een halfjaarlijkse controle. Jij zet de patiënt in de stoel, hangt het slabbetje om en bereidt de instrumenten voor. Tijdens de controle noteer je in het dossier wat de tandarts dicteert. Bij twee gevonden cariëslesies maak je meteen een vervolgafspraak en stel je de bijbehorende röntgenfoto's voor — die jij later vandaag of in een vervolgafspraak zelf maakt.

09:30 — Wisselen. De kamer wordt gereinigd en gedesinfecteerd, gebruikte instrumenten gaan in het ultrasoonbad en daarna naar de sterilisatie. Nieuwe set klaar voor de volgende patiënt. Dit gebeurt in zo'n vijf à tien minuten — een tempo dat in het begin overweldigend kan voelen en na een paar maanden vanzelf gaat.

10:00–12:00 — Behandelingen. Een vulling, een endokanaalbehandeling, een spoedconsult voor een gebroken kies. Jij assisteert, registreert, troost waar nodig en houdt het zicht in de mond vrij met afzuiging en wangspiegeltjes. Tussen patiënten door pak je de telefoon op als de balie even bezet is.

12:30 — Pauze. Een half uur, soms wat ingekort als de ochtend uitloopt.

13:00–16:30 — Middagprogramma. Vandaag staat er één implantaatbehandeling van anderhalf uur op de agenda. Voorbereiding kost je twintig minuten: steriele uitleg, juiste boorset klaarzetten, instrumenten checken, suite voorbereiden. Tijdens de behandeling zijn jullie volledig op elkaar afgestemd; communicatie gaat met halve woorden en handgebaren. Na afloop schoonmaak en de instrumentencyclus opnieuw.

16:45 — Afronding. Dossiers naar de tandarts ter controle, declaraties (de codes uit de NZa-tariefbeschikking) afmaken, kamers achterlaten zoals je ze morgen wilt aantreffen, autoclaaf inplannen voor de avondcyclus.

17:15 — Uit. Niet elke dag eindigt op tijd — bij een uitloop blijf je. Daar staat tegenover dat een rustige dag soms vroeger eindigt.

De vijf takenblokken die je dag bepalen

Wie het ritme van de werkdag goed leest, ziet vijf takenblokken die door elkaar heen lopen. Geen enkele assistent doet ze allemaal evenveel — de mix verschilt per praktijk, per ervaring en per dag.

1. Achter de stoel: vierhandsmondzorg

Dit is wat je je waarschijnlijk voorstelt bij de functie. Je assisteert de tandarts tijdens behandelingen: je geeft instrumenten aan, je zuigt af, je houdt de lamp goed, je let op de patiënt. Het lijkt mechanisch maar is dat niet — je leest aan kleine signalen af wat er de volgende seconde nodig is. Een goede vierhands-assistent verkort behandeltijden meetbaar en verhoogt de patiëntervaring.

1. Sterilisatie en infectiepreventie

Een tandartspraktijk wordt grotendeels op betrouwbaarheid afgerekend, en infectiepreventie is daar de hoeksteen van. Je werkt volgens NEN-7510 (informatiebeveiliging) en, voor infectiepreventie specifiek, volgens de richtlijnen van de KNMT en de WIP. Concreet: ultrasoon reinigen, drogen, inpakken, autoclaveren, dateren, archiveren. Verkeerd opgeslagen instrumenten zijn niet steriel; verkeerd gedocumenteerde cycli kunnen bij visitatie een probleem zijn.

1. Balie en patiëntencontact

Niet elke praktijk heeft een aparte baliemedewerker. Vaak ben jij — of een collega-assistent — het eerste gezicht én de stem aan de telefoon. Je plant afspraken, je legt behandelplannen uit, je vangt nerveuze patiënten op, je behandelt afwijzingen voor declaraties bij verzekeraars. Het is een ander soort werk dan de stoel, en sommige assistenten doen het bewust liever niet. Andere bloeien er juist in op.

1. Materialen, logistiek en kamerbeheer

Composiet, hechtmateriaal, anesthesievloeistof, mondkapjes, handschoenen, fluorgel — een praktijk verbruikt veel. Bestellen, voorraadbeheer, leverancierscontact en het inplannen van apparaatonderhoud (compressor, autoclaaf, panoramaröntgen) horen er vaak bij. In grotere praktijken is dit gedeeltelijk uitbesteed aan een praktijkmanager; in een kleine praktijk doe jij het tussendoor.

1. Administratie en dossiers

Wat de tandarts dicteert, schrijf jij in het dossier. Behandelcodes (NZa-tarieven), bijzonderheden, controlepunten voor de volgende afspraak. Dossiervorming is geen bijzaak — bij verzekeraarsdiscussies of zeldzame klachten is het dossier het enige wat telt. Ook AVG-bewust werken hoort hierbij: alleen kijken wat je voor het werk moet zien, en niet meer.

Wat moet je kunnen?

Een goede tandartsassistent combineert handvaardigheid met klinisch overzicht en sociale rust. Concreet:

Manuele behendigheid. Een instrument vanuit je vingertoppen aanreiken is fijne motoriek; een goede assistent is hier merkbaar in.

Anatomische en behandelkennis. Niet als arts, maar genoeg om te weten waarom de tandarts iets nu nodig heeft.

Hygiënediscipline. Letterlijk niet afwijken van protocol, ook niet na een drukke dag.

Stressbestendigheid. Als een patiënt huilt, of een tandarts gehaast is, of de telefoon rinkelt terwijl je net afzuigt — je blijft kalm.

Communicatie. Uitleg geven over een wortelkanaalbehandeling aan een bange volwassene is een ander vak dan een kind voor zijn eerste vulling geruststellen.

Software. Gangbare praktijksoftware (Exquise, Novadent, Simplex) leer je on the job. Ervaring is wel een pluspunt op je cv.

Nederlands op B2-niveau. Bij contact met patiënten en notities in dossiers is dit een minimum.

Voor sommige rollen is een aanvullend certificaat verplicht: röntgenstralingsbescherming voor het maken van foto's, en specifieke modules voor implantologie- of orthopedie-assistentie. Veel praktijken bieden deze bijscholing aan en betalen mee.

Tandartsassistent, preventieassistent en mondhygiënist — wat is het verschil?

In de praktijk worden deze drie rollen vaak door elkaar gehaald. Ze hebben alle drie met preventieve en operatieve mondzorg te maken, maar de verantwoordelijkheid, opleiding en zelfstandigheid lopen sterk uiteen.

Tandartsassistent: assistentie aan de stoel, sterilisatie, balie, administratie. Opleiding: MBO niveau 3–4. BIG-geregistreerd: nee.

Preventieassistent: preventieve behandelingen onder supervisie (gebitsreiniging, mondhygiëne-instructie). Opleiding: tandartsassistent met aanvullende cursus. BIG-geregistreerd: nee.

Mondhygiënist: zelfstandig preventieve én parodontale zorg. Opleiding: HBO Mondzorgkunde (4 jaar). BIG-geregistreerd: ja.

Een tandartsassistent kan met een aanvullende cursus de stap maken naar preventieassistent — een ontwikkeling die veel praktijken actief stimuleren omdat ze daarmee de mondhygiënistagenda kunnen ontlasten. De stap naar mondhygiënist is groter: dat is een vierjarige hbo-bachelor.

Wat verdien je en hoe groei je door?

Wat een tandartsassistent verdient hangt af van ervaring, parttime- of fulltime-aanstelling en regio. De CAO Tandartsassistenten hanteert salarisschalen die op basis van ervaringsjaren oplopen. Voor een startende assistent met diploma ligt het bruto maandsalaris in 2026 rond de €2.300–€2.500 voor een fulltime aanstelling van 36 uur; ervaren assistenten met een of meer specialisaties (preventie, implantologie, orthodontie) werken toe naar €3.200 of meer, plus toeslagen voor avond- en weekenddiensten. Exacte bedragen veranderen per CAO-ronde; raadpleeg voor het actuele schema de meest recente versie van de CAO Tandartsassistenten via de KNMT of de NVvA.

Doorgroeiroutes vanuit het assistentschap zijn er meerdere:

Specialiseren binnen de praktijk — naar implantologie-assistent, orthoassistent, paro-preventieassistent of sterilisatie-assistent. Salaris stijgt mee.

Preventieassistent worden via een aanvullende cursus, en preventieve behandelingen zelfstandig uitvoeren.

Praktijkmanager worden — de operationele leiding in een grotere praktijk. Het is een andere baan, niet een hogere versie van assisteren.

Mondhygiënist worden via de hbo-bachelor. Dat is een serieuze tijds- en kosteninvestering, maar opent een ander beroep, een eigen agenda en BIG-registratie.

Veelgestelde vragen

Heb je per se een diploma nodig om als tandartsassistent te werken?

Wettelijk is er geen beschermde titel, dus in theorie kun je zonder diploma starten als een praktijk je aanneemt. In de praktijk is dat zeldzaam — vrijwel elke vacature vraagt om een mbo-opleiding Tandartsassistent (niveau 3 of 4) of een vergelijkbare achtergrond. Voor het maken van röntgenfoto's is een aparte stralingscursus verplicht.

Mag een tandartsassistent röntgenfoto's maken?

Ja, mits je in het bezit bent van een geldig certificaat stralingsbescherming op het niveau dat de Autoriteit Nucleaire Veiligheid en Stralingsbescherming (ANVS) voorschrijft. De cursus duurt enkele dagen en wordt vaak door de werkgever betaald.

Kun je als zij-instromer tandartsassistent worden?

Het kan, en in een krappe arbeidsmarkt nemen praktijken bewust zij-instromers aan, vaak met een leerwerktraject. Reken op anderhalf tot drie jaar om volwaardig inzetbaar te zijn. Een eerlijke voorbereiding: het is fysiek werk in een geluidvolle, soms gespannen omgeving — een proefdag vóór je tekent is een verstandige zet.

Hoe is de werkdruk in een tandartspraktijk?

Variabel. Een goed georganiseerde praktijk met een planner die ruimte laat voor uitloop voelt rustig; een overgeboekte praktijk waar je drie patiënten achter de stoel in het hoofd hebt voelt anders. Stel bij elk sollicitatiegesprek vragen over personeelsbezetting, gemiddelde uitloop en hoe ziekteverzuim wordt opgevangen.

Kun je parttime werken als tandartsassistent?

Ja, en het is gangbaar. Veel praktijken bieden 24- tot 32-urige contracten omdat dat goed past bij de openingstijden en bij de wensen van het team. Volledig fulltime (36–40 uur) is ook mogelijk, vaak in grotere of multi-locatiepraktijken.

Wat doe je nu?

Als je verwacht dat dit werk bij je past, is de volgende concrete stap eenvoudig: bekijk welke tandartsassistent-vacatures er nu openstaan en sla de vacatures op die je interessant vindt. Begin met de actuele tandartsassistent-vacatures op SmileStaff, filter op je woonplaats en parttime/fulltime, en zet desgewenst een vacature alert aan zodat je nieuwe openingen direct in je inbox krijgt. Wil je breder oriënteren? Dan kun je alle mondzorg vacatures bekijken.

Heb je nog geen profiel? Maak er een aan op smilestaff.nl en beheer je opgeslagen vacatures, alerts en je cv op één plek en kun je direct met praktijken in gesprek.